Khi bước vào hành trình thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), điều mà bất kỳ cặp vợ chồng nào cũng mong đợi là có được phôi tốt để chuyển vào tử cung và tăng cơ hội mang thai.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, chu kỳ IVF có thể kết thúc mà không có phôi để chuyển. Đây là điều không ai mong muốn, nhưng hoàn toàn có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau trong từng giai đoạn của quá trình điều trị.
Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp người bệnh giảm bớt lo lắng và cùng bác sĩ xây dựng hướng điều trị phù hợp cho những lần tiếp theo.
1. Không thu được noãn sau chọc hút
Để tạo được phôi, trước hết cần có noãn (trứng) trưởng thành.
Tuy nhiên, ở một số phụ nữ lớn tuổi hoặc có dự trữ buồng trứng thấp, dù đã được kích thích buồng trứng vẫn có thể không thu được noãn khi chọc hút. Một số trường hợp khác chỉ thu được noãn non, chưa đủ điều kiện để thụ tinh.
Tình trạng này cũng có thể gặp trong các chu kỳ IVF ít hoặc không sử dụng thuốc kích thích buồng trứng.
Khi đó, bác sĩ sẽ đánh giá lại phác đồ điều trị, điều chỉnh liều thuốc phù hợp hơn hoặc tư vấn các lựa chọn khác nếu tiên lượng buồng trứng quá kém.
2. Thất bại thụ tinh
Sau khi thu được noãn và tinh trùng, bước tiếp theo là tạo phôi thông qua quá trình thụ tinh.
Hiện nay, thụ tinh thường được thực hiện bằng hai phương pháp:
- IVF cổ điển (cho noãn và tinh trùng tự kết hợp)
- ICSI (tiêm trực tiếp một tinh trùng vào noãn)
Thông thường, khoảng 70–80% số noãn trưởng thành sẽ thụ tinh thành công. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp không có noãn nào thụ tinh, gọi là thất bại thụ tinh hoàn toàn.
Nguyên nhân có thể liên quan đến:
- Chất lượng tinh trùng
- Chất lượng noãn
- Các bất thường trong cơ chế thụ tinh
Với những trường hợp này, bác sĩ có thể cân nhắc áp dụng kỹ thuật ICSI kết hợp hoạt hóa noãn nhân tạo (AOA) trong chu kỳ tiếp theo nhằm cải thiện khả năng thụ tinh.
Đối với những bệnh nhân chỉ thu được rất ít noãn (1–2 noãn), nguy cơ không tạo được phôi cũng cao hơn. Khi đó, bác sĩ có thể tư vấn trữ noãn qua nhiều chu kỳ trước khi tiến hành tạo phôi.
3. Có thụ tinh nhưng không có phôi ngày 3
Sau khi thụ tinh thành công, phôi sẽ bắt đầu phân chia tế bào và phát triển trong phòng thí nghiệm.
Thông thường, phôi sẽ phát triển đến giai đoạn phôi ngày 3. Tuy nhiên, một số trường hợp noãn đã thụ tinh nhưng không phân chia hoặc ngừng phát triển sớm, dẫn đến không có phôi ngày 3.
Nguy cơ này thường cao hơn ở những bệnh nhân có số lượng noãn ít. Tuy nhiên, đôi khi vẫn xảy ra ở những trường hợp có nhiều noãn và nhiều hợp tử.
Nguyên nhân có thể liên quan đến chất lượng noãn, tinh trùng hoặc các bất thường trong quá trình hoạt hóa bộ gen của phôi.
4. Không có phôi ngày 5 để chuyển hoặc trữ đông
Ngày nay, nhiều trung tâm IVF ưu tiên nuôi phôi đến ngày 5 (giai đoạn phôi nang) vì giúp lựa chọn được những phôi có tiềm năng phát triển tốt hơn.
Tuy nhiên, không phải tất cả phôi ngày 3 đều có thể phát triển đến ngày 5.
Trung bình, khoảng 50% số phôi ngày 3 chất lượng khá và tốt sẽ tiếp tục phát triển thành phôi nang. Vì vậy, việc nuôi phôi ngày 5 thường được cân nhắc khi bệnh nhân có số lượng phôi ngày 3 tương đối tốt.
Trong một số trường hợp, dù có nhiều phôi ngày 3 chất lượng tốt nhưng tất cả đều ngừng phát triển trước ngày 5 hoặc ngày 6, dẫn đến không còn phôi để chuyển.
Nếu bệnh nhân từng gặp tình trạng này ở chu kỳ trước, bác sĩ có thể tư vấn chiến lược linh hoạt hơn trong lần điều trị tiếp theo, chẳng hạn trữ một phần phôi ngày 3 và tiếp tục nuôi phần còn lại đến ngày 5 để giảm nguy cơ không còn phôi sử dụng.
5. Kết quả sinh thiết phôi không có phôi phù hợp để sử dụng
Một số bệnh nhân được chỉ định sinh thiết phôi để kiểm tra bất thường nhiễm sắc thể hoặc bệnh lý di truyền, chẳng hạn:
- Phụ nữ lớn tuổi
- Tiền sử sẩy thai liên tiếp
- Vợ hoặc chồng mang gen bệnh di truyền
- Thất bại IVF nhiều lần
Sau khi có kết quả xét nghiệm, những phôi phù hợp sẽ được lựa chọn để chuyển.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp không mong muốn, tất cả phôi được sinh thiết đều mang bất thường nghiêm trọng và không đủ điều kiện sử dụng.
Khi đó, bệnh nhân có thể cần thực hiện thêm một chu kỳ IVF mới để tìm được phôi phù hợp.
Điều quan trọng là không nên mất hy vọng
Việc không có phôi để chuyển là một trải nghiệm khó khăn và có thể gây nhiều áp lực tâm lý cho các cặp vợ chồng đang mong con.
Tuy nhiên, đây không đồng nghĩa với việc cơ hội điều trị đã chấm dứt.
Mỗi trường hợp đều có nguyên nhân riêng và nhiều giải pháp hỗ trợ khác nhau. Việc trao đổi kỹ với bác sĩ điều trị và chuyên viên phôi học sẽ giúp xác định nguyên nhân, điều chỉnh chiến lược phù hợp và tối ưu cơ hội thành công ở những chu kỳ tiếp theo.
Một chu kỳ IVF chưa đạt kết quả mong đợi không phải là dấu chấm hết của hành trình tìm con, mà là cơ sở để đội ngũ điều trị hiểu rõ hơn về cơ thể người bệnh và xây dựng hướng đi phù hợp hơn cho tương lai.
CV Phôi học. Nguyễn Thành Nam – IVF Mỹ Đức SIH